Βιβλιοθήκες: τα μέρη που αγάπησα

Μου αρέσει ιδιαίτερα να τριγυρίζω μέσα σε βιβλιοθήκες. Μ’αρέσει να παίρνω σβάρνα τα μικρά, στενά διαδρομάκια που σχηματίζουν οι όγκοι των ραφιών και να χαζεύω τίτλους και ονόματα, να ξεφυλλίζω βιβλία νέα με πούχρωμα ή “σοβαρά” εξώφυλλα με χρυσά γράμματα. Από τότε που απέκτησα την πρώτη μου κάρτα βιβλιοθήκης, κάπου στα τέλη του Δημοτικού θα πρέπει να ήταν, έχω διανύσει χιλιόμετρα μέσα σε μικρές και μεγάλες βιβλιοθήκες στον κόσμο. Αν κανείς προσθέσει και τα διαδικτυακά χιλιόμετρα ψάχνοντας για ψηφιακά κείμενα κι εργασίες, το μήκος αυτομάτως πολλαπλασιάζεται.

Αφορμή για τη σημερινή δημοσίευση, υπήρξε η ανακοίνωση της νέας ψηφιακής βιβλιοθήκης της Ευρώπης που πρόσφατα μετακόμισε στη Χάγη και χρηματοδοτείται από την ΕΕ. Θα τη βρείτε με ανοιχτό περιεχόμενο προς όλους σύντομα εδώ. Αποτελεί κοινή προσπάθεια πολλών ευρωπαΪκών βιβλιοθηκών που παρέχουν το ψηφιακό υλικό τους – από την Ελλάδα συμμετέχει η Βιβλιοθήκη Βέροιας – στους βιβλιοφάγους, αλλά κυρίως στους ερευνητές. Αρχικά απευθύνεται περισσότερο στο χώρο των Τεχνών και των Γραμμάτων παρά των Φυσικών Επιστημών, αλλά ακόμη κι έτσι αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό κομμάτι της ευρωπαϊκής κουλτούρας.

Από την άλλη πάλι, περνώ κάθε μέρα μπροστά από το ερειπωμένο και διαλυμένο κτίριο του παλιού πανεπιστημίου Ιωαννίνων, τη γνωστή Δόμπολη, και ανατριχιάζω όταν συνειδητοποιώ ότι οι γκρεμισμένοι τοίχοι με τον εναπομείναντα σκελετό του κτιρίου στέγασαν κάποτε τις νεανικές μας προσπάθειες για μάθηση, αλλά και κοινωνικοποίηση στο αναγνωστήριο-“περιστερώνα” του 5ου ορόφου…Και δυστυχώς κανείς – ούτε εμείς που περάσαμε από κει μέσα και βλέπουμε το βιασμό των αναμνήσεών μας να καταρρέει – δεν κάνει τίποτε.

Πάλι απαισιόδοξα κλείνω τη δημοσίευση και δε μου αρέσει 🙁

ΥΓ Μιας και μιλάμε για βιβλία, να μερικά από τα καλύτερα “ψαχτήρια” για φθηνά, αλλά και σπάνια βιβλία:

Περιοδικός τύπος ανοιχτής πρόσβασης

Κάτι που από πολύ καιρό θέλω να σχολιάσω στα διάφορα blogs με τα οποία καταπιάνομαι είναι τα περιοδικά ανοιχτής πρόσβασης.

Ως ερευνητής, θεωρώ ότι ο επιστημονικός περιοδικός τύπος είναι από τα πιο σημαντικά εργαλεία στην προώθηση της εργασίας και της παραγωγής νέας γνώσης. Η ευρεία και χωρίς όρους διαθεσιμότητα επιστημονικών άρθρων υψηλής ποιότητας οριοθετεί την κατεύθυνση προαγωγής της επιστήμης προς τα εμπρός. Στο παρελθόν, η γνώση θεωρούνταν πολύτιμη και παρείχε τα μέσα επιβολής ισχύος αυτών που την κατείχαν σε σχέση με αυτούς που την στερούνταν. Κλασσικό παράδειγμα τα ιερατεία της Αρχαίας Αιγύπτου, τα μοναστήρια και οι βιβλιοθηκάριοι του Μεσαίωνα αλλά ακόμη και οι σοφιστές της αρχαίας Ελλάδας που μέσω “κλειστών” σχολών ανέπτυσσαν τη γνώση με το δικό τους μοναδικό τρόπο, αποκλείοντας την πρόσβαση των “έξω”.

Οι ιδέες αυτές άλλαξαν με την πάροδο του χρόνου, βοήθησε κι η ανάγκη για απελευθέρωση της παραγωγής, παρ’όλα αυτά η διαθεσιμότητα της γνώσης εξακολουθεί να δεσμεύεται στις περισσότερες περιπτώσεις, από οικονομικά εμπόδια πλεόν παρά κοινωνικά. Το κόστος εκτύπωσης επιστημονικών άρθρων και βιβλίων το οποίο αποτέλεσε την απαρχή καταβολής αντιτίμου για την πρόσβαση στη διαθέσιμη γνώση εξελίχθηκε στη σημερινή εποχή σε έξοδα συνδρομής ηλεκτρονικής πρόσβασης. Καθώς το κόστος αυτό για τον καθημερινό -αλλά ταυτόχρονα και μη εξειδικευμένο άνθρωπο – είναι υψηλό, μπορεί να καλυφθεί μόνο από μεγάλα ιδρύματα και οργανισμούς, όπως τα πανεπιστήμια.

Έτσι, κατ’ανάγκη, αποκλείεται μια μεγάλη μερίδα ιδιωτών, αλλά ακόμη και μικρότερων ιδρυμάτων, κυρίως τριτοκοσμικών κρατών με λιγοστά έσοδα, από τη διαθέσιμη γνώση. Η πόλωση που δημιουργείται φυσικά, στη βάση της έχει κοινά χαρακτηριστικά με τα ιερατεία, απλά επεκτείνεται σε ευρύτερη βάση “ιερέων”, όπου όπως προείπα, το κριτήριο διαχωρισμού είναι οικονομικό και μόνο.

Απάντηση στην τακτική αυτή των εκδοτικών συμφερόντων δόθηκε αρχικά από το λογισμικό ανοιχτού κώδικα που αντιτάχθηκε στις εταιρείες λογισμικού, και ακολουθήθηκε από τις ελεύθερες βιβλιοθήκες με κείμενα διαθέσιμα σε όλους χωρίς περιορισμούς.

Ένα κλασσικό παράδειγμα ανοιχτών βιβλιοθηκών, οι οποίες είναι υπαρκτές σε αποκλειστικότητα στον κυβερνοχώρο είναι το Directory of Open Access και το CiteUlike.org. Η κίνηση επεκτείνεται καθημερινά και το ενθαρρυντικό είναι ότι πολλοί κυβερνητικοί οργανισμοί έχουν αναγνωρίσει την αναγκαιότητα και έχουν αναλάβει πρωτοβουλία για την στήριξη και διάδοση της προσπάθειας.

Δε θα ήθελα να κάνω προβλέψεις για το μέλλον. Μόνο ένα σχόλιο από την πλευρά του ερευνητή: Η ύπαρξη μιας τέτοιας δυναμικής που θα παρέχει τη διαθέσιμη επιστημονική πληροφορία ελεύθερα και δωρεάν είναι σίγουρο ότι θα προωθήσει την επιστήμη και κατά συνέπεια θα επιφέρει λύσεις σε σημαντικές ερωτήσεις της ανθρωπότητας. Πρέπει όμως η διάδοση του ρεύματος αυτού να συνοδεύεται από την αντίστοιχη κριτική επιστημονικών ερωτήσεων, ώστε το επίπεδο κι η ποιότητα της παρεχόμενης επιστημονικής γνώσης να υψηλό. Και σε αυτό, την ευθύνη φέρουμε εμείς οι ίδιοι.

Beamer class theme: EastLansing

Στην Ελλάδα έχουμε μάθει να ανοίγουμε αυτό το κακάσχημο Word ή το αντίστοιχο εργαλείο Powerpoint για να ετοιμάζουμε τις πασουσιάσεις. Δε θέλω να επεκταθώ στη δυσκολία της χρήσης των παραπάνω εργαλείων όσον αφορά κυρίως στη βελτιστοποίηση της παρουσίασης και τη χρηστικότητά τους. Προσωπικά είμαι οπαδός του laTeX και κινούμαι αντίστοιχα στις επιλογές μου ακόμη και για τις παρουσιάσεις.

Τελευταία αποφάσισα ότι είναι καιρός να κάνω το τελευταίο βήμα ολοκλήρωσης σε ascii εργαλεία και άρχισα να χρησιμοποιώ το χρηστικό πακέτο Beamer για laTeX, το οποίο – φυσικά – είναι δωρεάν και επίσης πανέμορφο. Στο πακέτο προσφέρονται διάφορα themes, αλλά αν κάποιος θέλει να δημιουργήσει μπορεί να ξοδέψει 10′ και να δημιουργήσει το δικό του, παίζοντας με χρώματα, γραμματοσειρές κοκ.

Γις τις δικές μου προσωπικές ανάγκες, δημιούργησα το beamerthemeEastLansing.sty, το οποίο είναι βασισμένο στη διαμόρφωση του Palo Alto με χρώματα τα οποία ορίζονται στο beamercolorthemesparty.sty ώστε να αντικατοπτρίζονται τα επίσημα χρώματα του Michigan State University. Επίσης, το logo tou NSCL απεικονίζεται στην πάνω αριστερά γωνία αυτόματα για όλες τις διαφάνειες.

Αφού τα εγκαταστήσετε μη ξεχάσετε να ενημερώσετε τη βάση δεδομένων του TeX.

texconfig rehash ή

mktexlsr

Associate Professor | Department of Physics | University of Athens