τουρμαλίνης και το μέλλον των παιδιών μου

20 χρόνια μετά το μασαζοκορσέ της Slim και κάποιες δικαστικές καταδίκες, η Slim ξαναχτυπά με το νέο, πρωτοποριακό προϊόν της, τη μασαζοβερμούδα slim με κρυστάλλους τουρμαλίνη που αυξάνουν τοπικά τη θερμοκρασία (πώς το κάνουν αυτό, εγώ προσωπικά δεν ξέρω και ας σπούδαζα τόσα χρόνια τα της Φυσικής).

Έχω ξαναπεί παλαιότερα ότι όταν παύει να υπάρχει Παιδεία γυρίζουμε στην ημιμάθεια και το κομπογιανιτισμό, κάτι δηλ. σε μεσαίωνα όταν καίγανε τις μάγισσες. Επιτήδειοι υπάρχουν πολλοί και εκμεταλλεύονται ακόμη και τον πόνο της ελληνίδας μάνας (αυτής που έχει καταστρέψει γενιές και γενιές με την υπέρμετρη αγάπη της προς τους κανακάρηδες). Σε διαφήμιση αμέσως πριν τη μασαζοβερμούδα, που σημειωτέον είναι και λίγο πιο μοντέρνα από το μασαζοκορσέ, πονεμένη μάνα ανησυχεί για το μέλλον του παιδιού της αυτές τις δύσκολες ώρες που περνάει η κοινωνία μας. Ο φόβος της ανεργίας, της ανέχειας, της φτώχιας, ριζωμένος γερά μέσα στο υποσυνείητο κάθε ελληνίδας μάνας θα βρει την αντιμετώπιση που του αξίζει με ένα χαπάκι ελπίδας που θα το πάρει από τις τηλεφωνικές αστρολογικές προβλέψεις. Αρκεί να καλεί καθημερινά και όλα τα προβλήματα θα επιλυθούν… διά μαγείας!

 

Ουστ από δω κομπογιανίτες! Ούστ!

Σκέψεις για τα Ανοιχτά Δεδομένα

Στη βασική μου κατάσταση υποστηρίζω τα ανοιχτά δεδομένα. Πιστεύω ότι μόνο να κερδίσουμε έχουμε αν μοιραστούμε (μπορούμε να το κάνουμε ανώνυμα) την πληροφορία που διαθέτουμε στα χέρια μας, είτε ως ερευνητές, είτε ως κάτοχοι κάποιου αρχείου πελατών, είτε ακόμη ως δημόσιοι λειτουργοί. Για το λόγο αυτό, προσπάθησα σήμερα πρώτη φορά να συμμετάσχω σε μια ημερίδα της ΕΛ/ΛΑΚ, η οποία είναι η ελληνική ομάδα που υποστηρίζει την προσπάθεια διάθεσης ανοιχτών δεδομένων από και προς τους πολίτες, αλλά κυρίως από και προς τη δημόσια διοίκηση.

Η ημερίδα της ΕΛ/ΛΑΚ (παραπομπή) συνέπεσε με τον παγκόσμιο εορτασμό της OpenDay που έχει κοινό σκοπό με αυτόν που ανέφερα νωρίτερα. Η εκδήλωση είχε μεγάλη επιτυχία, με μεγάλη προσέλευση του κόσμου στο κτήριο “Κωστής Παλαμάς” του ΕΚΠΑ, που γέμισαν ασφυκτικά την αίθουσα. Μαζί με το πρόγραμμα των ομιλητών υπήρξε πρόβλεψη για μερικά εργαστήρια εκμάθησης-εισαγωγής στη δημιουργία/διαχείριση ανοιχτών δεδομένων προς ανθρώπους σαν και μένα που βασικά δεν έχουν και μεγάλη ιδέα πώς να το κάνουν ικανοποιητικά.

Εκεί με βρήκε η απογοήτευση. Δυστυχώς για τους συμμετέχοντες (σε ένα τουλάχιστον εργαστήριο, το πιο βασικό, στο οποίο συμμετείχα) οι ελπίδες διαψεύστηκαν. Η οργάνωση ήταν κάτω του μετρίου, δεν υπήρχε συντονισμός, δεν υπήρχε εξοπλισμός ρυθμισμένος, δεν υπήρχε πρόβλεψη για τίποτε ουσιαστικό πέρα από το να πούμε μια διαδικασία που γνωρίζουμε να κάνουμε εμείς (οι ειδικοί) και σας την λέμε να την ακούσετε. Σόρρυ, αυτό δεν είναι μάθημα, ούτε εργαστήριο, ούτε ο σωστός τρόπος να διαφημίσεις αυτό που ουσιαστικά προσπαθείς να προάγεις. Έχω συγκεκριμένα παράπονα, από το ότι στη σελίδα διαφημιζόταν “φέρτε μόνο το λάπτοπ σας”, αλλά έπρεπε να τρέχει windows (τι σόι open-source είναι το συγκεκριμένο λειτουργικό;) γιατί διαφορετικά δεν μπορούσες να τρέξεις το διαθέσιμο .exe, τα λειψά πολύπριζα που δε φτάνανε για τους 20+ μαθητές, για το δίκτυο που σερνόταν γιατί δεν είχε προβλεφθεί τέτοια προσέλευση, για το στυλ διδασκαλίας που δεν ήταν διδασκαλία κοκ.

Θα νομίζει κανείς ότι γκρινιάζω μόνο για να γκρινιάζω. Δεν είναι έτσι. Στην πραγματικότητα, οι ημερίδες αυτές διοργανώνονται με δημόσια χρηματοδότηση, είτε αυτή είναι τα ΑΕΙ που στηρίζουν την προσπάθεια, είτε το υπουργείο. Επομένως, θα έπρεπε να είναι λίγο πιο “επαγγελματικό” το επίπεδο με συμμετοχή των πραγματικών επαγγελματιών στα εργαστήρια αντί για των μεταπτυχιακών φοιτητών που τους ανατέθηκαν και υστερούσαν σαφώς.

Στην ουσία, κανείς δεν έμαθε τίποτε. Κανείς -και το εννοώ αυτό- δεν κέρδισε τίποτε και κανείς δεν πρόκειται να δει το θέμα Ανοιχτά Δεδομένα με ευχάριστες σκέψεις από δω και πέρα. Οι συζητήσεις μετά το πέρας των εργασιών αυτό μου έδειξαν. Και για μένα είναι σίγουρο ότι δε θα ασχοληθώ με το θέμα σοβαρά από δω και στο εξής. Ίσως σε κάποιο μακρινό μέλλον, όπου τα ινστιτούτα που διοργανώνουν τέτοιες ημερίδες πάρουν σοβαρά τους συμμετέχοντες, αλλά ακόμη σοβαρότερα τον ίδιο τους τον εαυτό

Ημερίδες

Η αρχή έγινε πέρσι με την πρόσκληση να συμμετάσχω σε μια ημερίδα-ενημέρωση για το CERN. Είναι αλήθεια ότι στο τόσο λασπολογημένο ελληνικό σχολείο με τις τόσες ελλείψεις, υπάρχουν πολλοί (το εννοώ ΠΟΛΛΟΙ) καθηγητές και δάσκαλοι που έχουν γνήσιο ενδιαφέρον και θέλουν να καλλιεργήσουν τους εφήβους μας. Δύσκολο έργο και γίνεται ακόμη πιο δύσκολο εν μέσω της γενικότερης διάβρωσης της κοινωνίας μας.

Η συνέχεια ήρθε φέτος με τη συμπλήρωση 26 ετών από το ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό του Τσερνόμπιλ και ενός έτους από το πυρηνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα. Το ενδιαφέρον των παιδιών αποδείχθηκε για μια ακόμη φορά αυθεντικό, ζωηρό και πρωτότυπο. Δέχθηκα ερωτήσεις που μου κατέδειξαν τη δίψα των παιδιών για μάθηση έξω από τα στερεότυπα και τη συντηρητίλα που επιβάλλεται στα προγράμματα σπουδών που δίνει το Υπουργείο. Μπορώ να το πω αυτό με βεβαιότητα για τα μαθήματα των Θετικών Επιστημών που διδάσκονται στα Γυμνάσια και τα Λύκεια, ελπίζω να μην είναι ενδεικτικά της γενικότερης κατάστασης (βρίσκω μοναδική την περίπτωση των μαθητών μας να μπορούν να λαμβάνουν κλασσική παιδεία και αρχαία ελληνική γραμματεία στη ΓΛΩΣΣΑ τους).

Την άλλη βδομάδα θα είμαι σε άλλο σχολείο για τελείως διαφορετική και πρωτότυπη εκδήλωση που φαίνεται να οργανώνεται με πολύ μεράκι και ζωηρό ενδιαφέρον από την πλευρά των παιδιών και των δασκάλων τους. Ελπίζω ότι η παρουσία μου θα μπορέσει να βάλει ένα μικρό καρβουνάκι για να διατηρηθεί η φλόγα των παιδιών αυτών για πολλά χρόνια ακόμη. Στερεότυπο μεν, τραγική αλήθεια δε: μόνο αυτοί μπορούν να μας σώσουν. Ας μην τους κάνουμε σαν τα μούτρα μας

tjm++

Γνώσεις για τα πυρηνικά φαινόμενα

Πάγια πολιτική της ελληνικής Πολιτείας ήταν η απουσία οποιουδήποτε σχεδιασμού ή έστω διάθεσης για ανάπτυξη σταθμών πυρηνικής ενέργειας στον ελλαδικό χώρο για διάφορους λόγους. Είτε αυτός ήταν ο φόβος για πυρηνικό ατύχημα, είτε ήταν η απουσία οράματος για ενεργειακό κατακλυσμό στη χώρα είτε γιατί η “οικολογική” επιχειρηματολογία ήταν ιδιαίτερα πειστική, είτε γιατί απλά θυμόμαστε τους σεισμούς. Θυμάμαι χαρακτηριστικά το Μάη του 1996 να βρίσκομαι σε μια ημερίδα για τα 10 έτη από το πυρηνικό ατύχημα του Τσερνόμπιλ και να ακούω την Υπουργό κα. Ελισσάβετ Παπαζώη (πού χάθηκε αυτή;) να δηλώνει ευθαρσώς μπροστά σε όλη την κοινότητα της Πυρηνικής Φυσικής ότι “η Ελλάδα δεν πρόκεται να αποκτήσει ποτέ πυρηνική ενέργεια”. Καμία αντίδραση τότε, κανένα όραμα και τώρα. Η επιστημονική κοινότητα εξακολουθεί να συρρικνώνεται μπροστά στην απουσία επαγγελματικών διεξόδων και έλλειψη τεχνοκρατίας.

Όμως μαζί με όλο αυτό το πλαίσιο, υπάρχει και μια δεύτερη πλευρά που αφορά την ευρύτερη ελληνική κοινωνία. Η έλλειψη πληροφόρησης από τους ειδικούς σχετικά με τις επιπτώσεις της πυρηνικής ενέργειας, η απουσία εμπεριστατωμένης πληροφόρησης από τα μέσα ενημέρωσης ροκανίζει τα θεμέλια κατανόησης των φαινομένων που διέπουν το χώρο της Πυρηνικής Φυσικής και οδηγούν σε παραπληροφόρηση και ημιμάθεια. Με μεγάλη έκπληξη διαπίστωσα ότι η “θολούρα” που υπάρχει σχετικά με τις ακτινοβολίες γενικότερα, αλλά και τις επιπτώσεις της πάνω στους ανθρώπινους ιστούς είναι ιδιαίτερα μεγάλη και ακουμπάει και τον “ειδικευμένο” πληθυσμό. Εν προκειμένω, φοιτητής του επί πτυχίω με ρωτάει στο διάλλειμα αν τα κινητά προκαλούν τελικά καρκίνο, ένα θέμα που έχω θίξει ήδη αρκετές φορές στη “βιόσφαιρα”. Για μένα, αυτό δείχνει παντελή έλλειψη επιστημονικού υποβάθρου, το οποίο δε θα ήταν ανησυχητικό από μόνο του αν περιοριζόταν μόνο στο γεγονός ότι κάποιος φοιτητής Φυσικής δε διάβασε ένα σχετικό μάθημα. Αντικατοπτρίζει όμως τη στείρα αντιμετώπιση επιστημονικών θεμάτων, όπως έχουμε συνηθίσει χρόνια τώρα στα ελληνικά πανεπιστήμια να διδάσκουμε στη φοιτητική νεολαία, αλλά και αυτό το τεράστιο μπέρδεμα που υπάρχει στο μυαλό των παιδιών που θα είναι οι επόμενοι που θα διδάξουν σε σχολεία Πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με λίγα λόγια θα διδάξουν τις επόμενες γενιές. Χρειάζεται λοιπόν προσοχή στο πώς πρέπει να χειριστούμε την επιστημονική αντίληψη στο μυαλό των εκκολαπτόμενων επιστημόνων.

Στο ίδιο πλαίσιο – γιατί δε λέω κάτι πρωτότυπο και καινούριο – έχουν κινηθεί και άλλοι επιστήμονες που τους ενδιαφέρει το θέμα της ενημέρωσης του κοινού πάνω σε θέματα κατανόησης των βασικών θεμάτων που αφορούν στην Πυρηνική Φυσική κι Ενέργεια. Τα αποτελέσματά τους πρόσφατα (προ-)δημοσιεύτηκαν στο <a href=”http://arxiv.org/abs/1111.4058″>arxiv.org</a> και τα θεωρώ ιδαίτερα σημαντικά. 8 απλές ερωτήσεις αναδεικνύουν το πρόβλημα του Nuclear Awareness στη χώρα μας. Με αφορμή το ατύχημα στη Φουκουσίμα, ξεδιπλώνεται άμεσα το κουβάρι της έλλειψης σωστής πληροφόρησης (εννοώ αξιόπιστη επιστημονική πληροφόρηση) του ευρύτερου κοινού σε ένα κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας, το οποίο διαθέτει ανώτερη εκπαίδευση. Μια απλή ανάγνωση των αποτελεσμάτων της έρευνας δείχνει το βασικό πρόβλημα που υπάρχει στην κοινωνία μας, αυτό που εγώ εντοπίζω στην έλλειψη σωστής, συστηματικής και αξιόπιστης σύνδεσης της κοινωνίας με την επιστημονική κοινότητα. Ο λόγος, πάντα κατά τη γνώμη μου είναι η προχειρότητα σχεδιασμού στη διάχυση της γνώσης με οργανωμένο τρόπο προς το ευρύτερο κοινό, κάτι το οποίο συμβαίνει και αλλού, αλλά και η έλλειψη ενδιαφέροντος από τους ειδικούς να ασχοληθούν με αυτήν, είτε λόγω απουσίας διάθεσης να το κάνουν είτε γιατί απλά δεν μπορούν. Μην ξεχνάμε ότι δεν είμαστε όλοι ταλαντούχοι δάσκαλοι…

Οι πληροφορίες μου λένε ότι η προαναφερθείσα έρευνα θα επεκταθεί και σε άλλα μέρη της ελληνικής κοινότητας, ιδιαίτερα εντός του επιστημονικού χώρου. Αναμένω με ενδιαφέρον να δω αν οι φοιτητές Φυσικής με τους οποίους σχετίζομαι γνωρίζουν τι θα πει βιολογική επίπτωση της β ακτινοβολίας, την οποία υποτίθεται ότι έχουν διδαχθεί τουλάχιστον δύο φορές πριν αποφοιτήσουν…

Πειραματικός μονοθεϊσμός

Κλέβω απευθείας από το αγαπημένο μου (και χιλιάδων άλλων) xkcd.com

– Σε ποια θρησκεία πιστεύεις;
– Στον πειραματικό μονοθεϊσμό
– Τι ακριβώς είναι αυτό;
– Πιστεύουμε ότι ο Θεός είναι ένας, αλλά προσπαθούμε να μετρήσουμε το πειραματικό σφάλμα γύρω από αυτή την τιμή

[…]

Πυρηνομαχίες (η πόλις εάλω)

Παρακολουθώ με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις εξελίξεις στο πυρηνικό εργοστάσιο της Φουκουσίμα και τον τιτάνιο αγώνα των Ιαπώνων ειδικών μαζί με τους αλλοδαπούς συμμάχους να περιορίσουν την έκλυση ραδιενέργειας, να επαναφέρουν το σύστημα ψύξης σε λειτουργική κατάσταση και να εμποδίσουν την περαιτέρω διασπορά ενεργοποιημένου υλικού στο περιβάλλον.

Η κατάσταση, πέρα από τον τραγικό της χαρακτήρα, διακρίνεται από μια αισιόδοξη προσέγγιση, τουλάχιστον από την πλευρά των Ιαπώνων. Στην αρχή νόμιζα ότι είναι το στυλ “Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία”, αλλά δεν είναι έτσι. Δεν είναι τυχαίο ότι οι προσπάθειες αποκατάστασης έχουν μια αργή πρόοδο, που όμως δεν παύει να είναι πρόοδος. Αυτό τουλάχιστον μου δίνουν να καταλάβω τα δημοσιεύματα του διεθνούς τύπου και οι καθημερινές εκθέσεις της ΙΑΕΑ. Αν περίμενα να καταλάβω τι γίνεται από τις “ενημερώσεις” του ελληνικού τύπου, ουαί…

Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι παρά το ατύχημα και την αβάσταχτη καταστροφή, ο Ιαπωνικός λαός βαδίζει προς ένα ακόμη θαύμα. Είναι η στωικότητα, η υπομονή του, αλλά κυρίως η πειθαρχία του, η οποία με εντυπωσιάζει και με κάνει με παράπονο να λέω “γιατί αυτοί και όχι εμείς”. Εννοώ γιατί εμείς δεν μπορούμε να βαδίσουμε σε ένα τέτοιο δρόμο ανάκαμψης και προσπάθειας για να αποτελματωθούμε από την κατάσταση που μας πνίγει αργά αλλά σταθερά. Η κρίση στη χώρα μας δεν είναι εξαιτίας κάποιου φυσικού φαινομένου και ούτε φυσικά η οικονομία μας έχει να κάνει με τα μεγέθη της Ιαπωνίας. Παρά ταύτα, το φαινόμενο τσουνάμι στο ελληνικό επίπεδο μεταφράζεται μόνο στο οικονομικό επίπεδο και δε φαίνεται να έχει τέλος. Μαζί του δεν έχει τέλος και η κλάψα, η απατεωνιά που συνεχίζεται, η παγαποντιά που έχει γίνει πλέον καταφανέσταστη και ο Έλληνας που γκρινιάζει για το κράτος όταν ο ίδιος είναι ο πρώτος που θα το βιάσει με την πρώτη ευκαιρία.

Αύριο που αναμένεται το “ραδιενεργό νέφος” από τη Φουκουσίμα να προσεγγίσει την ελληνική επικράτεια, τα κανάλια μας αναμένεται να κάνουν και τις συσχετίσεις με την Εθνική Παλιγγενεσία που εορτάζεται ανήμερα με τη Μέρα του Κρίνου. Αναμένεται επίσης να επικρατήσει πανικός και να τελειώσουν τα γάλατα από τα ράφια των σούπερ μάρκετ. Για τους μόνους που είναι καλό το “νέφος” (εκατομμύρια φορές ασθενέστερο από το καθημερινό ποσό ακτινοβολίας που λαμβάνουμε) είναι οι μαϊντανοί. Κάτι κλητήρες, απόμαχοι πυρηνομάχοι, κάτι χαρδαβελικοί ειδικοί που τα ξέρουν όλα και το παίζουν Κασσάνδρες εις βάρος της αφέλειας του λαού, που δε του φτάνουν τα προβλήματά του, τώρα έχει να προσέχει και για τις επιπτώσεις του “νέφους”…

Ποιος ξέρει, ίσως να φταίνε τελικά τα Νεφελίμ και τα Ελοχίμ για τη σημερινή μας κατάντια. Άντε και καλό μας τριήμερο.

Πυρηνικό ολοκαύτωμα

Τι κι αν είμαστε 6000 μίλια μακριά. Τι κι αν δεν υπάρχει διαρροή και νέφος που να έχει επηρεάσει άλλες χώρες γύρω από την παθούσα Ιαπωνία. Τι κι αν η ΕΕΑΕ (παράρτημα της ΙΑΕΑ στην Ελλάδα και αρμόδια για την παρακολούθηση όλων των αντικειμένων με τον όρο “πυρηνικός” ως επιθετικό προσδιορισμο) εξέδωσε σαφή ανακοίνωση ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν επιπτώσεις στον Ελλαδικό πληθυσμό και χώρο.

Τίποτε.

Εμείς εκεί. Ανοίγεις τα κανάλια και βλέπεις τους ειδικούς να λέει ο καθένας το κοντό του και το μακρύ του. Οι σοβαροί άνθρωποι (π.χ. Σιμόπουλος από το ΕΜΠ, Παπάζογλου από το ΙΠΤΑ-Δημόκριτος και Αντωνόπουλος-Ντόμης από το ΑΠΘ) είπαν ακριβώς τα ίδια πράγματα, με σαφήνεια και κατηγορηματικότητα και το θέμα για αυτούς (όπως θα έπρεπε και για τους υπόλοιπους εμάς) έληξε. Μετά όμως από αυτούς, το χάος.

Το γυαλί είναι μεθυστικό. Το γυαλί στο χαζοκούτι προκαλεί ωραιοπάθεια και αλαζονεία. Προσοχή, αγαπητοί κύριοι. Προσοχή τι λέτε, πώς οδηγείτε τον ήδη πιεσμένο κόσμο σε παράκρουση. Μην κινδυνολογείτε, μην εξάπτετε τη φαντασία και κυρίως μην προκαλείτε αναταραχή τεχνηέντως. Δε θέλει πολύ για να κρασάρουμε.

Η Ιαπωνία μετράει πολλές πληγές σε διάφορα επίπεδα. Η έκλυση ραδιενέργειας επείγει να αντιμετωπιστεί ώστε να μην υπάρξουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία του πληθυσμού και στο περιβάλλον. Και μιλάω για μακροπρόθεσμες γιατί οι δόσεις που έχουν εκλυθεί λόγω αποσυμπίεσης είναι μεν πάνω από το επιτρεπτό ετήσιο όριο των εργαζομένων σε πυρηνικά εργαστήρια, αλλά εξακολουθούν να είναι χαμηλές. Μεγάλες δόσεις μέσω της δημιουργίας/έκλυσης συγκεκριμένων ισοτόπων με μεγάλο χρόνο ζωής (π.χ. καίσιο) θα επιφέρουν συνέπειες σε βάθος χρόνου και είναι πολύ πιο ύπουλες. Χώρια που θα χαλάσει τις βαθμονομήσεις των οργάνων περιβαλλοντικής καταγραφής της ακτινοβολίας περιβάλλοντος (το τελευταίο σχόλιο αφιερωμένο στο φίλο GodeL).

Μένει να δούμε την παράκρουση προσωποποιημένη σε διαδηλώσεις στο Σύνταγμα ή εμπρός από την Πρεσβεία της Ιαπωνίας. Μην αγωνιάτε, έχουν ήδη προγραμματιστεί!

Associate Professor | Department of Physics | University of Athens