Category Archives: Personal

Can hell break out of a .2% difference in Planck’s constant?

This is an untold story, part of my personal history in academia, when all things were still coming up roses on me. Somehow, the news regarding the update of four of the fundamental constants we use in Physics and science triggered a memory.

It is 2001, last few months of data analysis towards my PhD thesis. A shared data set between my folder and a senior German collaborator’s one is analyzed in parallel with two different methods. Final results show up eventually from both sides and we immediately see that there is a constant 0.2% difference in the extracted values, despite that they should be exaclty the same in principle. Intense discussion breaks out among all collaborators why this is happening. As a student I was the easy target: “you, Theo, have made a mistake”. New round of independent analysis breaks out by a post-doc. He comes back with the same results I produced and still a persistent 0.2% difference with the German guy’s values.

A month later, we are still stuck. The 0.2% does not go away whatever the effort. Then, I decide to dig better. I revisit the fundamental constants, Planck’s h and speed of light, c I found in the CODATA evaluated tables. Cross-checking with the German collaborator shows he had used values found in an appendix of a nuclear structure book published in the ’60s. The values merely differed by exactly 0.2%. A couple of hours after our discovery, I get chinese for lunch and a fortune cookie offers me a metaphysical touch with the quote: “The truth is in the numbers”.

I remembered this story earlier in the morning, when I read about the update of the fundamental constants. The new values can be found in this paper. Just use them cautiously; they might give you hell. Especially if you are a PhD student.

Μισή ντουζίνα χρόνια

Συνειδητοποίησα με ανάμεικτα συναισθήματα ότι πέρασαν κιόλας έξι ολόκληρα χρόνια από τη στιγμή που με ειδοποίησαν ότι το ΦΕΚ διορισμού μου στο Τμήμα Φυσικής του ΕΚΠΑ δημοσιεύθηκε και ήμουν επισήμως μέλος αυτής της ελληνικής επιστημονικής ελίτ. Η σημερινή κατάσταση, ιδιαίτερα στον Τομέα Πυρηνικής Φυσικής και Στοιχειωδών Σωματιδίων, μόνο σε επιστημονική ελίτ δεν παραπέμπει, όμως δεν παύει το “μεγαλείο” του ΕΚΠΑ να λάμπει στο ελληνικό στερέωμα.

Στα έξι αυτά χρόνια πολλά άλλαξαν στη ζωή μου: επαγγελματικά “μπήκε το νερό στο αυλάκι” όπως λέει και ο σοφός λαός, βρήκα ένα σπίτι που θα μπορούσε εν δυνάμει να φιλοξενήσει και να υποβοηθήσει τις επιστημονικές μου ιδέες και δραστηριότητες. Απέκτησα αξιόλογους έλληνες συνεργάτες, κάποιοι πραγματικά λαμπεροί σε πνεύμα, ευθυκρισία και εντιμότητα. Άλλοι πάλι αποδείχθηκαν οπουρτουνιστές, ευκαιριατζήδες, συμφεροντολόγοι, χωρίς ξεκάθαρη επιστημονική ατζέντα. Τα 6 χρόνια μαζί τους μου έμαθαν πολλά. Ακόμη και στο πώς να αποφεύγω κακοτοπιές, κάτι που έμαθα με τον πικρό τρόπο, αλλά έμαθα. Στήσαμε πειράματα, ταξιδέψαμε στο εξωτερικό για έρευνα, ξεθάψαμε εξοπλισμό που ήταν παροπλισμένος για δεκαετίες, βάλαμε τα λίγα μέσα που έχουμε σε παραγωγικό ρυθμό, βγάλαμε αποτελέσματα, δημοσιεύσαμε σε συνέδρια και σε έγκριτα περιοδικά. Πάνω από όλα όμως περάσαμε και περνάμε καλά, δημιουργώντας ένα ωραίο κλίμα συνεργασίας με τις επόμενες γενιές που ακολουθούν και πρέπει να τους δώσουμε με σωστό τρόπο τα δικά μας εφόδια πριν βγουν στον πηγαιμό για τη δική τους Ιθάκη.

Αυτό είναι που χαίρομαι ιδιαίτερα στο ΕΚΠΑ: η συνεργασία μου με νέους ανθρώπους στο ξεκίνημα της καριέρας τους. Φτιάξαμε μια μικρή ομάδα, η οποία έχει αρχίσει τελευταία να δείχνει το επίπεδο κατάρτισης των μελών της, με το δυναμικό της να ξεδιπλώνεται πριν και μετά τη θητεία τους εντός των τειχών του ΕΚΠΑ. Στην ομάδα μας έχουν διατελέσει πάνω από 25 φοιτήτριες και φοιτητές τα τελευταία 5 χρόνια, από πρωτοετείς ως υποψήφιους διδάκτορους, ασχολούμενοι με θέματα τόσο βασικής φυσικής, όσο και εφαρμοσμένης. Κάποιες και κάποιοι από αυτούς συνεχίζουν με επιτυχία τις σπουδές τους ή την εργασία τους σε μη ακαδημαϊκούς χώρους, στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Παρά τον απίστευτο χρόνο που πρέπει κάποιος να διαθέτει για την εκπαίδευση και την επιστημονική κατάρτιση όλων αυτών των ανθρώπων, η πρόοδος που εμφανίζεται και τα επιτεύγματά τους είναι ίσως το ΜΟΝΑΔΙΚΟ κίνητρο για να συνεχίσω να προσπαθώ μέσα σε αυτό το αναξιοκρατικό, εξεταστικοκεντρικό περιβάλλον που ονομάζεται Τριτοβάθμια ελληνική εκπαίδευση. Και στο πείσμα των καιρών, θα συνεχίσω να πιέζω και να πιέζομαι: για επιστημονική πρόοδο, για μάθηση, για νέα γνώση, για ερευνητική ικανοποίηση, για ακαδημαϊκό ήθος.

Η μισή ντουζίνα χρόνια μου έχει χαρίσει πολλές όμορφες και γλυκιές στιγμές, πολλές φορές συνοδευόμενες από πικρίες και θλίψη. Όντας αισιόδοξος και πεισματάρης άνθρωπος αντιμετωπίζω αυτές τις στιγμές ως μαθήματα ζωής. Αυτήν τη στάση ζωής θέλω να την περνάω στους γύρω μου, ιδιαίτερα στους συνεργάτες μου, στους δικούς μου ανθρώπους. Παρά τη γενική μαυρίλα και την έλλειψη ορίζοντα στο χώρο της έρευνας και της παιδείας στη σύγχρονη Ελλάδα, πάντα υπάρχει χώρος για βελτίωση. Και θα είναι πολύ ενδιαφέρον να δούμε πώς θα είμαστε όλοι μας σε άλλη μια μισή ντουζίνα χρόνια από σήμερα.

Καλή χρονιά σε όλους

2017

Happy New Year
to all friends and enemies
to all joys and sorrows
to all boys and girls
to all of you dears

My best wishes for the year in front of us
with tons of hope for our better future in sight

Happy 2017

STÅRISSE

Το Stårisse δεν είναι ένα συνηθισμένο βιβλίο επιστημονικής φαντασίας. Είναι ένα πολύπτυχο ανάγνωσμα κινούμενο σε πολλαπλά επίπεδα δράσης και θεματολογίας, με έναν ακαθόριστο αριθμό συμβολισμών. Είναι μια περιπέτεια διάρκειας, αλλά κι ένας χρησμός για το μέλλον. Μια ιστορία του φανταστικού (είναι άραγε;), αλλά και μια παρακαταθήκη για τον πολιτισμό μας. Είναι, πάνω από όλα, ένα βιβλίο που διαβάζεται ευχάριστα από την αρχή ως το τέλος και είμαι σίγουρος ότι θα ικανοποιήσει όλους τους αναγνώστες που θα το πάρουν στα χέρια τους.

Η εισαγωγή της έννοιας τού χρόνιου, ενός υποατομικού σωματιδίου, φορέα και κυρίαρχου του χρόνου που γνωρίζουμε και βιώνουμε είναι ένας πολύ πετυχημένος συγκερασμός φαντασίας και πραγματικότητας και δεν έχει να ζηλέψει τίποτε από εμπνεύσεις που άλλαξαν την πορεία της σύγχρονης φυσικής. Η “τιτανομαχία” που σε καθηλώνει με τη δράση της χαρίζει ένα χολυγουντιανό στυλ στο βιβλίο, αλλά σε βάζει να σκεφτείς και να φανταστείς αναλογίες με την τιτανομαχία που περιγράφεται στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία.

Το STÅRISEE είναι πλέον διαθέσιμο στα βιβλιοπωλεία. Είχα την τιμή και τη χαρά να το διαβάσω στην πρώτη πρόχειρη έκδοση σε ηλεκτρονική μορφή που μου εμπιστεύτηκε χωρίς κανένα ενδοιασμό ο Γιάννης Αργυρός (ο ένας εκ των δύο συγγραφέων, ο άλλος είναι ο Γιάννης Χριστοδούλου) το καλοκαίρι που μας πέρασε. Έχοντας πλέον στα χέρια μου την καλαίσθητη έντυπη έκδοση από τις εκδόσεις “Πηγή” βρήκα την ευκαιρία να επισκεφτώ ξανά το κείμενο στα σημεία που με συνεπήραν. Περισσότερα, από κοντά, την ερχόμενη Πέμπτη στις 22.12.2016 στη συνεδριακή αίθουσα του Aegean College, στις 18’00, όπου θα προλογίσω μαζί με τους εκλεκτούς συναδέλφους Μαρία Τζάνη και Ξενοφώντα Μουσσά, την επίσημη παρουσίαση του βιβλίου. Ως τότε, σας προτείνω να δείτε το βίντεο προώθησης που ετοίμασαν οι ίδιοι οι συγγραφείς.